Goud en Zilver
Ook goud en zilver zijn mineralen. Het zijn mineralen die in sieraden eigenlijk altijd de basis vormen. De edelstenen worden geplaatst in een sieraad dat van goud of zilver gemaakt is. Het zijn mineralen die uit zuivere elementen bestaan, het zijn dus geen verbindingen met zuurstof, zwavel of andere ionen. Wel is het zo dat de goud en zilver atomen ongeveer even groot zijn. Zij kunnen elkaar m.a.w. in de structuur van het mineraal vervangen. Goud bevat vaak een paar procent zilver. En zilver bevat vaak een paar procent goud. Goud en zilver worden ook tot de edelstenen gerekend. Ook wordt wel gezegd dat deze mineralen edele metalen zijn.
Goud
De chemische formule van goud is Au. Het mineraal vormt zelden mooie kristallen. Vaak zit goud als onregelmatige blaadjes en korrels in het gesteente. Het mineraal is heel erg zacht, de hardheid varieert tussen 2.5 en 3. Goud is zo zacht dat het makkelijk te bewerken is. Goud heeft een gele kleur die, afhankelijk van het zilvergehalte, wat lichter of wat donkerder is. Soms is de kleur groenig. De glans van goud is een opvallende metaalglans. Vooral als het geslepen is komt deze glans goed tot zijn recht. Goud is heel erg zwaar. Het soortelijk gewicht van goud is 19; een literfles gevuld met goud zou dus 19 maal zo zwaar zijn als eenzelfde fles gevuld met water. Goud is een mineraal dat, blootgesteld aan de atmosfeer, ook niet gaat oxideren. Het gaat m.a.w. niet roesten. Allerlei eigenschappen die het mineraal uniek maken!
Goud is een zeldzaam mineraal. Soms echter wordt het goud door geologische processen geconcentreerd zodat op bepaalde plekken ineens relatief veel aanwezig is. Goud wordt onder andere gewonnen uit kwartsaders die ontstaan zijn uit hete waterige oplossingen die in de aarde ontstaan zijn. Als deze goudaders verweren, uiteenvallen in kleinere korrels, komt ook het goud vrij. Als de korrels, zowel de gesteentekorrels als de goudkorrels, opgenomen worden door beekjes en stroompjes worden zij getransporteerd. Nu is goud nogal zwaar. Als de stroming in de beekjes niet hard genoeg is zullen de zwaardere korrels, goudkorrels en andere zware korrels vrij snel blijven liggen. Ook zo kunnen concentraties van goud ontstaan. Uit deze afzettingen met korrels kan het goud gewonnen worden. Dit doet men door de korrels te "wassen". In een pan worden allemaal korrels uit de afzetting geschept. De gesteentekorrels zonder goud worden eruit gewassen. Met een beetje geluk blijven er uiteindelijk goudkorrels in de pan over. Met geduldig "pannen" zijn al veel goudnuggets gevonden. Door deze eenvoudige winningmethode sloeg de "goudkoorts" in de negentiende eeuw toe. Velen vertrokken naar Amerika en Zuid Afrika om rijk te worden met de goudwinning. Een enkeling werd ook heel erg rijk. Maar velen kwamen na jaren arm en gedesillusioneerd terug. Want zo makkelijk was het pannen nu ook weer niet, het goud lag minder voor het oprapen dan men dacht.
In 1999 kwam het meeste goud uit Zuid Afrika, nl. 20% van de wereldproduktie. In Zuid Afrika bevindt zich de grootste goudmijn bij Witwatersrand, Transvaal. De stad Johannesburg heeft zijn ontstaan in 1880 aan "de Rand" te danken. Witwatersrand gaf zijn naam ook aan de munteenheid in Zuid Afrika, de "rand". Ook in Californië en in Klondike, Canada, werd veel goud gevonden.
De zuiverheid van goud kan op twee manieren aangegeven worden. De zuiverheid kan uitgedrukt worden in delen van 24. Zuiver goud is 24 karaats goud. Als goud b.v. 14 karaats goud is wil dat zeggen dat sprake is van een legering; 14 delen van de 24 bestaan uit goud, 10 delen bestaan uit iets anders. De niet-goud delen bestaan vaak uit zilver of koper. Door een toevoeging van koper wordt het goud wat roder van kleur. Door een toevoeging van zilver wordt de kleur lichter geel. Als meer dan 20% zilver aanwezig is wordt de legering ook wel electrum genoemd. Door nikkel aan een groenige goud-zilver legering toe te voegen verdwijnt de groenige kleur en krijgt goud een witte kleur, men spreekt dan van wit goud.
Tegenwoordig is het ook gebruikelijk om de zuiverheid te beschrijven in delen goud per 1000 delen. Bestaat 20% van de legering uit iets anders dan goud dan heeft goud een zuiverheid van 800.
Goud werd vroeger veel gebruikt in munten. Nu wordt het gebruikt in sieraden en als bladgoud. Veel landen hebben een strategische goudvoorraad. Ook particulieren investeren steeds meer in goud. Daarnaast is goud onmisbaar in veel wetenschappelijke apparatuur. En natuurlijk kan de tandarts wel een voorraadje gebruiken!
Zilver
De chemische beschrijving van zilver is argentum, Ag. In de natuur is zilver vaak niet geheel zuiver. Kleine hoeveelheden goud kunnen binnen het zilver aanwezig zijn. Ook kwik, Hg, kan binnen de structuur zilveratomen vervangen. Een zilver-kwik verbinding wordt amalgaam genoemd.
Zilver vormt zelden kristallen. Over het algemeen ontstaan onregelmatige vormen. Soms ontstaan vormen die uit slierten zilver bestaan die soms wel aan takken van bomen doen denken. Het worden ook wel "zilverboompjes" genoemd. De kleur van zilver is zilverwit. Het mineraal heeft een zachte metaalglans. De kleur, in combinatie met de glans, wordt zeer gewaardeerd vandaar dat het mineraal veel gebruikt wordt in sieraden en gebruiksvoorwerpen. Het mineraal is zacht, hardheid 2.5 tot 3, en dus makkelijk te bewerken. het soortelijk gewicht van zuiver zilver is 10.5. In tegenstelling tot goud is zilver wel een mineraal dat veranderingen ondergaat als het in aanraking komt met de lucht. Het gaat dan langzaam roesten waardoor een grijszwart laagje zilveroxide op het zilver verschijnt. Zilver dat verwerkt is in sieraden of andere gebruiksvoorwerpen moet dan ook regelmatig "gepoetst" worden om de grijszwarte aanslag te verwijderen en de zilverwitte kleur en de glans weer te doen verschijnen.
Zilver ontstaat door precipitatie, neerslag, uit hete oplossingen die in de aarde ontstaan. Dit zijn over het algemeen waterige oplossingen waarin silicaten en andere elementen in oplossing aanwezig zijn. Vaak ontstaan naast zilver ook sulfiden en arseniden. Veel zilver is gewonnen in Freiberg, in het voormalige Oost Duitsland. Nu wordt zilver gewonnen in Canada, Peru, Mexico en de Verenigde Staten.
Zilver is minder zeldzaam dan goud. Want zilver wordt niet alleen als zuiver zilver gewonnen. Er zijn ook zilvermineralen waarin zilver een verbinding vormt met zwavel of arseen. Ook deze mineralen worden gewonnen en de zilver wordt eruit gehaald. Zilver is dientengevolge een stuk goedkoper dan goud. Vroeger werd zilver veel gebruikt in muntgeld. Tegenwoordig wordt in munten nikkel gebruikt als zilververvanger. Zilver wordt niet alleen gebruikt in sieraden maar van zilver worden ook gebruiksvoorwerpen zoals bestek, koffiekannen, schalen, fotolijsten en siervoorwerpen gemaakt. Ook in de foto-industrie en electronische apparaten is zilver een onmisbaar mineraal.
